Hoe kom je tot een succesvolle burgerbegroting?

Om een stap te zetten naar een deliberatieve democratie met meer participatie van de burgers, kunnen openbare besturen een burgerbegroting overwegen (‘participatory budgeting’). Het concept is erg succesvol en wereldwijd gegroeid van een project in Porto Alegre tot 1500 initiatieven over heel de wereld.

Portugal heeft als eerste een nationale (bescheiden) burgerbegroting, Parijs heeft in absolute termen de grootste (100 miljoen). Volgt België?

Ook in België zien we verschillende initiatieven: de burgerbegroting in het District Antwerpen, de wijkbudgetten van het district Deurne, het burgerbudget in Gent, de Stad Brussel in Neder-over-Heembeek en de budgetgames in Kortrijk zijn enkele voorbeelden.

We schrijven twee blogs over burgerbegrotingen: in dit eerste deel gaan we na waarom openbare besturen een deel van hun begroting kunnen laten toekennen door burgers en wat daarbij de succesfactoren zijn. In een volgende blog bekijken we hoe burgerbegrotingen kunnen verschillen, hoe je ze in de praktijk organiseert en welke keuzes je daarbij moet maken.

Waarom aan burgerbegroting doen?

De hoofddoelstelling van een burgerbegroting is om burgers meer te betrekken bij het beleid. In het typevoorbeeld van een burgerbegroting in Porto Alegre, werd het proces opgezet met als expliciete doelstelling om burgers te betrekken die vaak niet bij de traditionele vormen van besluitvorming betrokken worden. Hiermee bedoelen we armere bewoners, burgers met een andere nationaliteit, jongeren …

Naast het betrekken van burgers zien we nog vijf bijkomende doelstellingen van een burgerbegroting.

Door de verhoogde participatie komen er vijf andere doelstellingen in het vizier:

  1. De noden van de burgers beter aanvoelen (de ‘responsiviteit’ verhogen)
  2. Burgers laten kennismaken met democratie en burgerschap
  3. De transparantie en accountability van het bestuur verhogen
  4. Het bestuur moderniseren en administratieve veranderingen doorvoeren
  5. Zichzelf als bestuur op de kaart zetten

In ons voorbeeld van Porto Alegre was ook het rechtvaardiger besteden van middelen en het ontwikkelen van basisdiensten een bijkomend doel.

Burgerbegrotingen realiseren bovenstaande doelstellingen in het algemeen. Naast een verhoogde transparantie en responsiviteit leveren ze ook een betere dienstverlening op die gebaseerd is op de voorstellen van burgers (met in minder rijke landen een spectaculaire verbetering van basisdiensten (World Bank, 2008)), met een betere samenwerking tussen verschillende administratieve departementen en snellere interne administratieve operaties.

De resultaten kunnen dus worden opgedeeld in de effecten op de revitalisering van de lokale democratie en de verbetering van de dienstverlening in de wijken en gemeenten (Hofman, 2012).

Waar burgerbegrotingen niet altijd in slagen, zijn kostenreducties boeken in het beleid, het openbaar bestuur ingrijpend veranderen en een blijvende extra inzet en participatie van de bewoners realiseren eens hun belangrijkste wensen zijn ingewilligd (Sintomer, e.a., 2008; Hofman, 2012). Het blijft ook steeds een uitdaging om de armste en zwakste inwoners mee te betrekken (Bhatnagar, 2003).

Hoe kom je tot een succesvolle burgerbegroting?

Essentieel om van een burgerbegroting een succes te maken, is dat het openbaar bestuur (een deel van) haar autoriteit delegeert naar de burgers (vote) die actief participeren door heel het proces (voice). Daarnaast is het ook noodzakelijk dat het openbaar bestuur echt transparant wil werken (Wampler, 2012; Hofman, 2012).

“Voice, vote & transparancy” is essentieel voor het succes van een burgerbegroting

Een andere belangrijke succesfactor is de combinatie van offline en online technieken, met een website die zo open en shareable mogelijk is (Hofman, 2012). De online methodes in burgerbegrotingen trachten vooral de participatie te verhogen (en dragen zo bij aan de andere doelstellingen).

Ze zijn in die zin complementair aan ‘klassieke’ burgerbegrotingen en compenseren de tekortkomingen ervan (Miori e.a., 2011): ze bieden meer informatie in verschillende formaten en laten een boel burgers deelnemen die anders moeilijker te bereiken zijn (jongeren, drukbezette mensen, mensen met beperkingen, …). In elk van de fases van een burgerbegroting kunnen specifieke online tools worden ingezet.

Wat die verhoogde participatie betreft, boeken de online burgerbegortingen zeker successen met als uitschieter de online burgerbegroting in Belo Horizonte met 172.000 deelnemers of 9,98 % van de stemgerechtigden (Peixoto, 2008).

De gemene deler van deze succesfactoren? Een open en constructieve houding met het motief om burgers bij het beleid te betrekken en inspraak te geven, off- én online.

Participatieplatform by Tree company

Zelf starten met burgerparticipatie? Inspireer je op onze website of neem contact met ons op om jouw mogelijkheden voor een participatietraject te bespreken.